ಇಂದೋರ್/ಧಾರ್ (ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ): ಇಡೀ ದೇಶದ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದ್ದ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಧಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ‘ಕಮಾಲ್ ಮೌಲಾ ಮಸೀದಿ – ಭೋಜಶಾಲಾ ಮಂದಿರ’ ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ಇಂದೋರ್ ಪೀಠವು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದೆ. 2019ರ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಅಯೋಧ್ಯಾ ತೀರ್ಪಿನ ಮಾದರಿಯಲ್ಲೇ ಇರುವ ಈ ಆದೇಶದಲ್ಲಿ, ವಿವಾದಿತ ಸಂಕೀರ್ಣವು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ 11ನೇ ಶತಮಾನದ ಪರಮಾರ ರಾಜ ಭೋಜ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ‘ವಾಗ್ದೇವಿ ಸರಸ್ವತಿ ಮಂದಿರ’ ಎಂದು ಕೋರ್ಟ್ ಘೋಷಿಸಿದೆ.
ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳಾದ ವಿಜಯ್ ಕುಮಾರ್ ಶುಕ್ಲಾ ಮತ್ತು ಅಲೋಕ್ ಅವಸ್ಥಿ ಅವರಿದ್ದ ದ್ವಿಸದಸ್ಯ ಪೀಠವು ಈ ಮಹತ್ತರ ತೀರ್ಪನ್ನು ನೀಡಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಮುಸ್ಲಿಮರ ಶುಕ್ರವಾರದ ನಮಾಜ್ ಅನ್ನು ತಕ್ಷಣದಿಂದಲೇ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಮಸೀದಿ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಧಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲೇ ಸೂಕ್ತವಾದ ಪರ್ಯಾಯ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮಂಜೂರು ಮಾಡುವಂತೆ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡಿದೆ. ಈ ಮೂಲಕ ಕಳೆದ ಎರಡು ದಶಕಗಳಿಂದ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ‘ಜಂಟಿ ಆರಾಧನೆ’ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದೆ.
ತೀರ್ಪಿಗೆ ಆಧಾರವಾದ 2,200 ಪುಟಗಳ ಎಎಸ್‌ಐ (ASI) ವರದಿ
ಹಿಂದೂ ಅರ್ಜಿದಾರರು (ಹಿಂದೂ ಫ್ರಂಟ್ ಫಾರ್ ಜಸ್ಟಿಸ್) ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ಸರಣಿ ಅರ್ಜಿಗಳ ಸುದೀರ್ಘ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿದ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು, ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆ (ASI) 2024ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ್ದ 98 ದಿನಗಳ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ವರದಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪುರಸ್ಕರಿಸಿದೆ.
2,200 ಪುಟಗಳ ಈ ಬೃಹತ್ ವರದಿಯಲ್ಲಿ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಇರುವ ಕಮಾಲ್ ಮೌಲಾ ಮಸೀದಿ – ಭೋಜಶಾಲಾ ಮಂದಿರ ರಚನೆಯನ್ನು ಮುಂಚೆಯೇ ಅಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಹಿಂದೂ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಎಎಸ್‌ಐ ಸಾಕ್ಷ್ಯಧಾರ ಸಮೇತ ನಿರೂಪಿಸಿತ್ತು. ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ವೇಳೆ ಗಣೇಶ, ಬ್ರಹ್ಮ, ನರಸಿಂಹ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಿಂದೂ ದೇವತೆಗಳ ಮೂರ್ತಿಗಳು, ಶಾಸನಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಕೆತ್ತಲಾದ ಕಂಬಗಳು ಪತ್ತೆಯಾಗಿದ್ದವು.
2003ರಲ್ಲಿ ಎಎಸ್‌ಐ ಹೊರಡಿಸಿದ್ದ ಆದೇಶದ ಪ್ರಕಾರ, ಒಂದು ಮಧ್ಯಂತರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಇದರಂತೆ ಹಿಂದೂಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿ ಮಂಗಳವಾರ ಪೂಜೆ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಮರಿಗೆ ಪ್ರತಿ ಶುಕ್ರವಾರ ನಮಾಜ್ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಮಂದಿರದ ಮೂಲ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಮರೆಮಾಚುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹಿಂದೂ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಕೋರ್ಟ್ ಮೆಟ್ಟಿಲೇರಿದ್ದವು.
ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ನಿರ್ದೇಶನಗಳು:
1. ಮಂದಿರ ಘೋಷಣೆ ಮತ್ತು ನಮಾಜ್ ನಿಷೇಧ: ಕಮಾಲ್ ಮೌಲಾ ಮಸೀದಿ – ಭೋಜಶಾಲಾ ಮಂದಿರ ಸಂಕೀರ್ಣದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ವರೂಪವು ಮಂದಿರದ್ದೇ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ ಆವರಣದೊಳಗೆ ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಯಾವುದೇ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳಿಗೆ (ನಮಾಜ್) ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ. ಇಡೀ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು ಮಂದಿರ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತ ಕಲಿಕಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಎಎಸ್‌ಐ ಉಸ್ತುವಾರಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕು.
2. ಪರ್ಯಾಯ ಜಾಗ: ಮೌಲಾನಾ ಕಮಾಲ್ ಉದ್ದೀನ್ ವೆಲ್ಫೇರ್ ಸೊಸೈಟಿಗೆ ಹೊಸ ಮಸೀದಿ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಬೇರೆಡೆ ಸೂಕ್ತ ಜಾಗವನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ನೀಡಬೇಕು.
3. ಲಂಡನ್‌ನಿಂದ ಮೂರ್ತಿ ವಾಪಸ್ ತರಲು ಸಲಹೆ: ಪ್ರಸ್ತುತ ಲಂಡನ್‌ನ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂನಲ್ಲಿರುವ ವಾಗ್ದೇವಿ (ಸರಸ್ವತಿ) ಮೂಲ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ತರಲು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಸೂಕ್ತ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ಕೋರ್ಟ್ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದೆ.
ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸಿದ ತೀರ್ಪು: ಹರ್ಷ ಮತ್ತು ಆಕ್ರೋಶ
ಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪು ಹೊರಬೀಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಹಿಂದೂ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ಅರ್ಜಿದಾರರ ಪರ ವಕೀಲ ವಿಷ್ಣು ಶಂಕರ್ ಜೈನ್ ಸಂತಸ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದು, “ಇದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅನ್ಯಾಯಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಪರಿಹಾರ” ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಆದರೆ, ಮುಸ್ಲಿಂ ನಾಯಕರು ಮತ್ತು ಎಐಎಂಐಎಂ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಅಸಾದುದ್ದೀನ್ ಓವೈಸಿ ಈ ತೀರ್ಪನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಖಂಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. “ಈ ಆದೇಶವು 1991ರ ಆರಾಧನಾ ಸ್ಥಳಗಳ ಕಾಯ್ದೆ (Places of Worship Act) ಮತ್ತು 1935ರ ಧಾರ್ ಗೆಜೆಟ್ ಅನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿದೆ” ಎಂದು ಆಕ್ರೋಶ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಈ ತೀರ್ಪನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸವಾಲು ಮಾಡುವುದಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿವೆ.
ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕಾ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಧಾರ್ ಮತ್ತು ಇಂದೋರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಾದ್ಯಂತ ಭಾರಿ ಪೊಲೀಸ್ ಬಂದೋಬಸ್ತ್ ನಿಯೋಜಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿದೆ.
